Όταν το σπίτι γίνεται…πεδίο μάχης!

Η αδελφική σχέση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες σχέσεις στη ζωή μας.

Αυτό ισχύει και στα παιδιά. Δεν υπάρχει οικογένεια στην οποία οι καθημερινές διαφωνίες να μην λαμβάνουν χώρα ανάμεσα στα αδέλφια, ανεξαρτήτως φύλου και διαφοράς ηλικίας. Οι λόγοι είναι ατελείωτοι ακόμη και στις περιπτώσεις αγαπημένων αδελφών. Στις μικρότερες ηλικίες, όταν το φύλο είναι ίδιο και η ηλικιακή απόσταση κοντινή, τα αδέλφια διεκδικούν γονική προσοχή, θέσεις και δικαιώματα με αποτέλεσμα να αναπτύσσονται ζήλια, μεγαλύτερος ανταγωνισμός και συγκρίσεις. Η διαφορά στην προσωπικότητα σαφώς παίζει ρόλο. Ξεσπάσματα, εκρήξεις οργής, συναισθήματα θυμού και αδικίας κατακλύζουν τα αδέλφια και οι γονείς μοιάζουν ανήμποροι να διαχειριστούν το «πεδίο μάχης». Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι συχνά η σχέση ανάμεσα στις αδελφές χαρακτηρίζεται λιγότερο ανταγωνιστική σε επίπεδο σωματικής υπεροχής συγκριτικά με τους αδελφούς.

Το αξιοσημείωτο βέβαια και θετικό είναι πως η συγκεκριμένη κατάσταση έγκειται στο πλαίσιο του φυσιολογικού καθώς όλοι οι γονείς αντιμετωπίζουν παρεμφερείς δυσκολίες και το μόνο που χρειάζονται είναι στρατηγικές διαχείρισης καθώς και ψυχοεκπαίδευση των παιδιών τους για την επίλυση των συγκρούσεων αυτών.

Παρακάτω περιγράφουμε βασικά σημεία αντιμετώπισης που αποδεικνύονται χρήσιμα:

Αποφυγή της σύγκρουσης
Όταν ο έμπειρος πλέον γονέας διαισθάνεται ότι η σύγκρουση έρχεται στο προσκήνιο, μαθαίνει να αποφεύγει καταστάσεις που ενδεχομένως την πυροδοτήσουν. Για παράδειγμα, στρέφει την προσοχή των παιδιών του αλλού ή μοιράζει εκ των προτέρων και ισότιμα το αγαπημένο τους επιδόρπιο.

Θέση ουδετερότητας και αμεροληψίας
Ο γονέας σε αρκετές περιπτώσεις δεν αντιλαμβάνεται το «θύτη» και το «θύμα» καθώς καταφθάνει όταν έχει πλέον ξεσπάσει η σύγκρουση. Σημασία έχει να μην υπερασπίζονται κάποιο παιδί επειδή είναι μικρότερο ή το «αδύναμο παιδί» διότι αυτόματα αποδίδονται ρόλοι και δημιουργείται ακόμα μεγαλύτερο αίσθημα αδικίας. Είναι μεγάλο ενδεχόμενο το μικρότερο παιδί να έχει πυροδοτήσει τη διαφωνία. Συνεπώς, η αντικειμενικότητα και η ουδετερότητα αποδεικνύονται πολύτιμοι σύμμαχοι. Αυτό φυσικά ισχύει και για το ρόλο των γονέων. Η διαφορετική στάση, η έλλειψη κοινής γραμμής αλλά και οι συγκεκριμένοι ρόλοι («ο αμέτοχος γονέας» και «ο πυροσβέστης γονέας») δε φαίνεται να βοηθούν την κατάσταση. Η έλλειψη κοινής γραμμής ενδεχομένως να υποδηλώνει σύγκρουση στο ζευγάρι που πυροδοτεί σύγκρουση στα παιδιά, υποκινώντας την αίσθηση ότι ο ένας γονέας μπορεί να στηρίζει το ένα παιδί και ο άλλος γονέας αντίστοιχα το δεύτερο.

Απομάκρυνση
Απαραίτητη κρίνεται η απομάκρυνση των δύο εμπλεκομένων όταν πλέον έχουν έρθει στα χέρια.
Τιμωρία ή αφαίρεση προνομίων
Η τιμωρία αλλά και η αφαίρεση προνομίων είναι σημαντικό να είναι ανάλογες με τις πράξεις και την ηλικία διότι το αίσθημα της αδικίας τα ωθεί σε μεγαλύτερες αντιδράσεις.

Χρήση λογικών επιχειρημάτων
Η χρήση λογικών επιχειρημάτων θεωρείται απαραίτητη όσο το παιδί μεγαλώνει (πάνω από τριών ετών περίπου). Είναι σημαντικό να αντιληφθούν έννοιες και καταστάσεις όπως «περιμένω τη σειρά μου», «σέβομαι τον αδελφό μου», «συζητάω για να λύνω τα προβλήματα», «πώς θα αισθανόσουν αν σου έκαναν κάτι παρόμοιο».

Όρια-Κανόνες
Είναι σημαντικό να θεσπιστούν και να τηρούνται κανόνες συμπεριφοράς εντός σπιτιού. Οι συνέπειες των πράξεων είναι αναγκαίο κομμάτι λειτουργίας της κάθε οικογένειας και αν το παιδί γνωρίζει εκ των προτέρων ότι για παράδειγμα αν πάρει το παιχνίδι του αδελφού του θα έχει συνέπειες, μειώνονται οι πιθανότητες να το πάρει. Συχνά ένα κοινό παιχνίδι είναι το μήλον της έριδος. Αν ο γονέας απομακρύνει με σταθερότητα το παιχνίδι μέχρι να επικρατήσει ηρεμία, το παιδί αντιλαμβάνεται την ύπαρξη ορίων και τον αντιμετωπίζει πιο σοβαρά. Όταν τα παιδιά θυμούνται τις συνέπειες των τσακωμών η διαδικασία είναι λιγότερο πολύπλοκη.

Διαμεσολαβητής μόνο σε οριακές καταστάσεις
Το πρώτο σημαντικό βήμα είναι ο γονέας να μην παρεμβαίνει μονίμως για την επίλυση των συγκρούσεων. Μπορεί να περιμένει μήπως τα παιδιά κατορθώσουν και το διευθετήσουν μόνα τους. Αν η ένταση ωστόσο δεν υποχωρεί, μπορεί να παρέμβει συζητώντας με ήρεμο και όχι επικριτικό τόνο, αφήνοντας χώρο και χρόνο κάθε παιδί να εκφράσει την εκδοχή του. Όταν καταλαγιάσει η ένταση τότε οι γονείς μπορούν να διδάξουν περισσότερα τα παιδιά τους σχετικά με την αντιμετώπιση διαφωνιών και τι θα μπορούσαν να έχουν κάνει διαφορετικά ώστε να επιλυθεί με ήρεμο τόνο.
Τα παιδιά πάντα γίνονται αγαπημένα στο τέλος. Αυτοσυγκράτηση και προσωρινή αδιαφορία θεωρούνται αναγκαίες ώστε τα παιδιά να αντιλαμβάνονται ότι μόνα τους οφείλουν να λύνουν τα προβλήματα που τα ίδια προκάλεσαν. Εξάλλου, οι συγκρούσεις αυτές ενδεχομένως προκαλούν την προσοχή των γονέων και με έναν τρόπο ενισχύονται αυτές οι συμπεριφορές. Αν το παιδί αισθάνεται ότι με αυτό τον τρόπο παίρνει την προσοχή που επιθυμεί, πιθανόν να το επαναλάβει. Αντιθέτως, η αγνόηση επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αν οι γονείς αποσυρθούν το παιδί δε λαμβάνει προσοχή και σύντομα αντιλαμβάνεται πως πρέπει να διεκδικεί την προσοχή με άλλους τρόπους.

Διεκδίκηση του ίδιου γονέα
Μεγάλες πιθανότητες σαφώς υπάρχουν τα παιδιά να διεκδικούν την προσοχή και την αγάπη του ίδιου γονέα. Αυτό μπορεί να γίνεται με προκλητικούς τρόπους ενίοτε. Το παιδί καλείται να συνειδητοποιήσει με πολλή συζήτηση και παραδείγματα ότι κάθε παιδί έχει την αγάπη του γονέα ισότιμα και μάλιστα, ότι κάθε παιδί έχει το χρόνο του με τον κάθε γονέα.

Ομαδικό πνεύμα
Αν οι γονείς καλλιεργήσουν το ομαδικό πνεύμα από μικρή ηλικία και δεν προσφέρουν απλόχερα τα υλικά αγαθά στο πρώτο παιδί, προφανώς θα είναι πιο εύκολο να μοιραστεί τα παιχνίδια, το χώρο και κατά συνέπεια και τους γονείς με την έλευση του δεύτερου παιδιού.

Μίμηση
Οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα μίμησης. Ένας γονέας που ο ίδιος δεν μπορεί να διαχειριστεί το θυμό του, έχει μεγάλες πιθανότητες να διαπαιδαγωγεί παιδιά που ούτε αυτά θα μπορούν να διαχειρίζονται το δικό τους. Οι συχνοί καυγάδες ανάμεσα στο ζευγάρι επίσης αποτελεί πρότυπο για τα παιδιά. Αντιθέτως, ένας γονέας που ζητά συγγνώμη και διαχειρίζεται τον εκνευρισμό του δίνει το «καλό παράδειγμα».

Λόγια για τα συναισθήματα
«Με στενοχώρησες», «Γιατί δε θέλεις τον αδελφό σου», «Δε μου αρέσει που τσακώνεστε» είναι μερικές φράσεις που μπορούν να ειπωθούν. Το παιδί ενδεχομένως να απαντήσει «τον/την αγαπάτε περισσότερο».

Ο γονέας πρέπει να είναι σε θέση να ακούσει γιατί αισθάνεται έτσι και ίσως να ζητήσει συγγνώμη αν πλήγωσε άθελα το παιδί του. Η ηθική δικαίωση εκλαμβάνεται ως σεβασμός στα συναισθήματα και χτίζεται ουσιαστική επικοινωνία. Οι γονείς ως εκ τούτου μαθαίνουν στα παιδιά τους να εκφράζουν αυτά που θέλουν με κατάλληλο τρόπο και τους δείχνουν πιο αποδεκτούς τρόπους έκφρασης του θυμού, της απογοήτευσης, της ζήλειας, της δυσαρέσκειας ή άλλων αρνητικών συναισθημάτων, ώστε να μην τα εκφράζουν μέσα από συγκρούσεις. Επιπλέον, δε μένουν και απωθημένα που εκφράζονται πιο δυσάρεστα στο μέλλον.

Ενίσχυση της διαφορετικότητας-αποφυγή ρόλων
Οι συγκρίσεις ποτέ δεν αποδείχθηκαν βοηθητικές. Αντιθέτως, μόνο ματαίωση, μείωση αυτοεκτίμησης και ανταγωνιστικά συναισθήματα επιφέρουν. Κάθε παιδί έχει τη δική του προσωπικότητα, τις δικές του δεξιότητες και αδυναμίες. Παράλληλα, οι προσδοκίες ότι το μεγάλο παιδί οφείλει να υποχωρεί ή ότι μόνο ο καλός μαθητής και υπάκουος προκαλεί θετικά συναισθήματα προφανώς δημιουργούν μη λειτουργικά μοντέλα επικοινωνίας.

Χιούμορ
Βοηθητικό μέσο θεωρείται και η χρήση χιούμορ που λειτουργεί πυροσβεστικά.

Χρήση παιχνιδιών και οπτικοακουστικών μέσων-Δουλειές του σπιτιού
Η διαδικασία νίκης-ήττας σε ένα παιχνίδι που περιλαμβάνει όλα τα μέλη της οικογένειας, η παρακολούθηση ταινιών και άλλου είδους μέσα μπορεί να είναι πολύ ενισχυτικά. Μοιράζονται, διασκεδάζουν, συνεργάζονται και ταυτόχρονα κατανοούν με τρόπο παιγνιώδη. Το ίδιο μπορεί να ισχύει με το μοίρασμα των ευθυνών για τις δουλειές του σπιτιού.

Οικογενειακές δραστηριότητες
Οι δραστηριότητες που καθιερώνονται και περιλαμβάνουν όλα τα μέλη ενισχύουν συναισθήματα ομαδικότητας, συνεργασίας και μειώνουν την αίσθηση προτιμήσεων στην οικογένεια.

Ιδιωτικότητα
Παράλληλα είναι σημαντικό καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, να αντιλαμβάνονται την αξία του προσωπικού χώρου και χρόνου. «Σαφώς μπορούμε να κάνουμε πράγματα όλοι μαζί, όμως ο καθένας έχει την ανάγκη να κάνει ταυτόχρονα κάποια πράγματα και μόνος και οφείλουμε να το σεβόμαστε».

Μυρτώ Αγγελοπούλου - Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια Λεμεσός

 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Ναυπλίου 20, 4ος όροφος
(πλησίον Πολυκλινικής Υγεία), 3025
Λεμεσός, Κύπρος

Σε απομακρυσμένα σημεία
παρέχονται υπηρεσίες μέσω Skype

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

 Τηλέφωνο:
(+357) 96-209595
(+30) 69-80804606

 email:
myrto.ag@gmail.com

  Facebook:
www.fb.com/myrto.agg

Μοιραστείτε με φίλους αυτό το κείμενο: